skip to main content

Χοροί και τραγούδια των Βλαχόφωνων του Ν. Σερρών

Οι περιοχές της Κεντρικής και της Ανατολικής Μακεδονίας υπήρξαν ταυτόχρονα για τους βλαχοφώνους του ελλαδικού χώρου:
α) χώροι διασποράς βλάχων από όλες σχεδόν τις ορεινές μητροπόλεις κατά μήκος της Πίνδου,
β) τόπος παραθερισμού και ξεχειμωνιάσματος τσελιγκάτων κάθε προέλευσης,
γ) χώροι παλαιότερων μητροπολιτικών εστιών,
δ) αφετηρία για νέες εγκαταστάσεις,
ε) χώροι όπου σημειώθηκαν όλες οι μορφές βλάχικης εγκατάστασης (νομαδικής, ημινομαδική, γεωργική, ημιαστική και αστική).

Η καταγωγή της πλειοψηφίας των βλαχοφώνων του Ν. Σερρών έγκειται στην Αβδέλλα, τη Γράμμουστα, τη Σαμαρίνα και το Περιβόλι, αλλά και σε χωρία της Ηπείρου ( Νικολίτσα, Μοσχόπολη) και της δυτικής Μακεδονίας (Νυμφαίο, Σμίξη, Βλάστη). Σε αυτούς προστίθεται και ένας μικρότερος αριθμός Ολύμπιων βλαχόφωνων, οι Μπαϊσιώτες (από τη Βωβούσα) των κεφαλοχωρίων του Σιδηροκάστρου, οι Παπατσαϊρινοί, καθώς και οι Μότσιανοι, δηλαδή οι Ασπροποταμίτες και Μετσοβίτες βλαχόφωνοι που βρέθηκαν στα κεφαλοχώρια του νομού, όπως την Αλιστράτη, τη Νέα Ζίχνη, τα Νταρνακοχώρια και τα Παγγαιοχώρια. Τέλος αξίζει να αναφερθούν και οι Τζουμαγιώτες βλαχόφωνοι, οι Ποροϊάνοι και οι Ραμνιώτες (χωριά στο Β. Α τμήμα του Ν. Σερρών).

Ιδιαίτεροι χοροί και τραγούδια των βλαχόφωνων του Ν. Σερρών

1) Στον Σερριώτικο τον κάμπο 7/8.
2) Κάτω στον Άγιο Θόδωρο 7/8 & 4/8.
3) Και άλλοι με το ίδιο κινητικό μοτίβο ....
4) Αντίπερα 7/8 & 4/8 γρήγορο.
5) Από μικρός στα γράμματα (Δελή παπάς) 7/8 ή 3/8.
6) Κάτω στην Άσπρη πέτρα 7/8 ή 4/8 αργό (4/4).
7) Στον Ίσβορο 7/8 ή 4/8 αργό (4/4).
8) Πέντε χρόνια περπατούσα 7/8.
9) Που ήσουν περιστερούλα μου 7/8 ή Επιτραπέζιο.
10) Ανήμερα την Πασχαλιά 7/8.
11) Νουν' τσα τσιάμα λια χατζιάνε 7/8 (Δεν στο' λεγα Χατζήδενα).
12) Αγγισίρα όιλι σ' φούγκα 7/8 (Κίνησαν τα πρόβατα να φύγουν).
13) Λένα (Γιού άνγκισισ λιά Λένα) 7/8 (Για που κίνησες καλέ Ελένη).
14) Λα πόμνου ντι νιγκ α μάρι (Γκάλπινα) 3/8 (Στο δέντρο κοντά στη θάλασσα).
15) Πρι μαγούλ ανάλτου 3/8 (Απάνω στην κορφούλα).
16) Και άλλοι με το ίδιο κινητικό μοτίβο ....

17) Δερβέναγας (Χατζηστέργιος) 3/8.
18) Παυλή Μελάς 3/8.
19) Νικοτσάρας 3/8.
20) Χαρά μωρέ χαρά 3/8.
21) Σιμίτε (Σίρμα τσεν τσι ζουρλουσίς) 3/8 (Σίρμω τι ζουρλάθηκες).
22) Μάτα μάκα ζάχαρη 3/8 (Η μάνα σ' τρώει ζάχαρη).
23) Θανάση όντας κίνησες 3/8.

24) Ράφτε -- & 7/8.
25) Βλαχούλα - (Γκάιντα ??) 4/8 αργό (4/4).

Χοροί και τραγούδια που επικράτησαν μετά την δημιουργία των συλλόγων, (1976).

1) Φραγκίτσα 8/8 ή 5/8.
2) Ζαχαρούλα 4/8 γρήγορο.
3) Χατζηστέργιου τσέλιγκ μάρι... 3/8 (Χατζηστέργιο τσέλιγκα μεγάλε).
4) Μπεράτια (Μπαίνω μεσ' τ' αμπέλι κ.α) 7/8.
5) Συγκαθιστά (Τασιές κ.α) 4/8 γρήγορο.
6) Συγκαθιστά (Αηδόνι κ.α) 8/8.

Άλλοι χοροί που συναντιούνται σήμερα σε κοινωνικές εκδηλώσεις βλαχόφωνων Σερραίων.

1) Καλαματιανός 7/8.
2) Συρτός 4/8 γρήγορο ή 2/4.
3) Συρτός στα τρία 3/8 ή 4/8 αργό (4/4).
4) Στα δύο (Πωγωνίσια) 4/8 αργό (4/4).
5) Αρβανιτοβλάχικος 4/8 αργό (4/4).
6) Τσάμικος 6/8.
7) Κίνιγκ
Ο καλαματιανός, ο συρτός και ο συρτός στα τρία υπήρχαν πάντοτε στην μουσικοχορευτική παράδοση των βλαχόφωνων Σερραίων.

Χοροί που συναντά κανείς μόνο στους συλλόγους

1) Τσαρίτσανη 4/8 γρήγορο & 6/8.
2) Σε τούτη τάβλα που'μαστε (Φεζοδερβέναγας) 4/8 αργό (4/4) &
4/8 γρήγορο.
3) Ζαμαντάκας 4/8 αργό (4/4).
4) Βασιλαρχόντισσα 5/8.
5) Κεντημένη ποδιά 4/8 αργό (4/4) & 4/8 γρήγορο.
6) Ζαγορίσιος (Κωσταντάκης) 5/8.
7) Μπεράτι Ηπείρου 8/8.
8) Τζιάκας απ' τα Γρεβενά 6/8.

Τα κινητικά μοτίβα των βλαχόφωνων του Ν. Σερρών.

Εκτός από το χρονικό προσδιορισμό των παραπάνω χορών και τραγουδιών και την ανάλογη κατάταξή τους σε κατηγορίες, μπορούμε να ομαδοποιήσουμε τους ιδιαίτερους χορούς των βλαχόφωνων Σερραίων σύμφωνα με το γενικότερο κινητικό τους μοτίβο.

Α) Στον Σερριώτικο τον κάμπο
Κάτω στον Άγιο Θόδωρο
Αντίπερα
Ράφτε
κ.α

Β) Δερβέναγας
Παυλή Μελάς
Νικοτσάρας
Χαρά μωρέ χαρά
Μάτα μάκα ζάχαρη
Σιμίτε
Θανάση όντας κίνησες
Γ) Από μικρός στα γράμματα
Κάτω στην Άσπρη πέτρα
Στον Ίσβορο
Πέντε χρόνια περπατούσα
Ανήμερα την Πασχαλιά
Που ήσουν περιστερούλα μου
Νου τσα τσιάμα λία χαττζιάνε
Αγγισίρα όιλι σ'φούγκα
Λένα
Λα πόμνου ντι νιγκ α μάρι (Γκάλπινα)
Πρι μαγούλ ανάλτου
κ.α

Δ) Βλαχούλα - (Γκάιντα )


Φορεσιά


Εξαρτήματα της επίσημης αντρικής φορεσιάς (Φοριόταν σε
γάμους, γιορτές και σε άλλες κοινωνικές εκδηλώσεις.
1) Μάλλινη ολόσωμη φουστανέλα (Καντούσια - Τσιπούνι) ή
1) Φουστανέλα.
2) Γιλέκο (Τζιουμαντάνι).
3) Πουκάμισο (Κ μάσι).
4) Χειρώτια (Ρακαβίτσες ή αρκαβίτσες).
5) Πουτούρια (Τσόριτς).
6) Κάλτσες (Λ πουτς ή προπότς).
7) Φούντες.
8) Ζωνάρι μάλλινο (Μπρίουν).
9) Δερμάτινη ζώνη (Κ ράου).
10) Καπέλο - Καλπάκι (Κατσιούλα) ή τραγιάσκα ή δίκοχο.
11) Μαντήλι (Σερβέτα).
12) Ασημένια αλυσίδα (Κιοστέκι).
13) Τσαρούχια ή παπούτσια.
12) Χειροποίητα φιδάκια από χάντρες (Γαμήλιο δώρο).
15) Είδος κομπολογιού με φούντες και χάντρες (Μάρτσο).
16) Είδος κασκόλ που φορούσαν ο γαμπρός και οι μπράτιμοι (Σια λ).

11.2 Ρούχα που φορούσαν οι περισσότεροι στις καθημερινές τους
δραστηριότητες, τα μικρά παιδιά και οι ηλικιωμένοι.
1) Μαύρο σαλβάρι - πουτούρι.
2) Μαύρο γιλέκο (Τζιουμαντάνι).

Τα μικρά παιδιά πολλές φορές φορούσαν μαύρη καντούσια - τσιπούνι.

11.3 Εξαρτήματα της γυναικείας φορεσιάς - Επίσημη φορεσιά των
παντρεμένων γυναικών (Νυφική φορεσιά).
1) Καντούσια ή Τσιπούνι ή Σαρ κ.
2) Γιλέκο με μανίκια (Βελούδινο ή μάλλινο) (Λιπαντές ή Μιντάν).
3) Φούστα (Μάλλινη με πτυχές και μανίκια τα οποία πολλές φορές είχαν
βελούδινα καπάκια).
4) Γιλέκο (Σκουρτάκα).
5) Πουκαμίσα (Καμεάσα).
6 Ποδιά (Βελούδινη ή μάλλινη και σπάνια σατέν ή από μετάξι-Πουά λ).
7) Κάλτσες (Λ πουτς ή προπότς).
8) Δερμάτινη ζώνη (Κ ράου).
9) Ζώνη με χάντρες.
10) Σαλιάρα (Κιπτάρου ή πετσέτα).
11) Λευκά μαντήλια με πούλιες.
12) Καπέλο με υποσιάγωνο (Κατσιούλα με μαγούρι).
13) Μαντίλα (Βλάσκα).
14) Αλυσίδα με σουγιά (Σιλιβάρι ντι κουστούρα).
15) Παπούτσια.
16) Κοσμήματα.
17) Σειρές φλουριά (Αρραβώ ν).

Πολύ παλιού τύπου γυναικεία γαμήλια φορεσιά ήταν το κουμάσι (φόρεμα με μανίκια, χωρίς πτυχές και πολύ φαρδύ στο κάτω μέρος). Ήταν φτιαγμένο από ύφασμα ριγέ χρυσοποίκιλτο, αγορασμένο συνήθως από την ανατολή.

Το κόκκινο πέπλο, που κάλυπτε το πρόσωπο της νύφης και το οποίο ξεκινούσε πάνω από τη κατσιούλα, το ονομάζουν ζ βον ή τσίπα.

Καθημερινή φορεσιά - Φορεσιά των ανύπαντρων κοριτσιών.
1) Φούστα μάλλινη (Χωρίς μανίκια).
2) Πουκαμίσα.
3) Ποδιά μάλλινη.
4) Σαλιάρα.
5) Κάλτσες.
6) Ζώνη.
7) Μαντήλι.
8) Αλυσίδα με σουγιά.
9) Μαντίλα άσπρη με πούλιες γύρο γυρο (Τσοβρέ).
10) Παπούτσια.


Μεταγενέστερη επίσημη και νυφιάτικη φορεσιά.
1) Φόρεμα βελούδινο με πτυχές.
2) Ποδιά μεταξωτή ή βελούδινη όταν επρόκειτο για νύφη.
3) Μαντίλα μεταξωτή (Τσόμπρα).
4) Καπέλο όταν επρόκειτο για νύφη.
5) Παπούτσια.

Στα κοσμήματα και τα στολίδια ανήκουν.
1) Βραχιόλι (Μπουλτζέ κ), βραχιόλια (Μπολτζέτσ).
2) Δαχτυλίδι (Νε λ), δαχτυλίδια (Νιάλι).
3) Σειρές (κολλιέδες) με χάντρες μπροστά στο στήθος (Μ ρτζιάλι
ή Γιορτάνι). 4) Χάντρες γύρο από την βλάσκα (Λια σ).
5) Μεταλλικές καρφίτσες διαφόρων σχημάτων πάνω στη κατσιούλα
(Πιρπιντάτς).
6) Ασημένια αγκράφα πάνω στη κατσιούλα, εξάρτημα της νυφικής
φορεσιάς (Τάσι).
7) Μάλλινες φούντες πάνω στη κατσιούλα (Αμούρη).

 Πανηγύρια - Εκδηλώσεις

  • Ετήσιος χορός Λαογραφικού Ομίλου Βλάχων και Φίλων «ΛΑΪΛΙΑΣ» Ν. Σερρών.
  • Ετήσιος χορός Συλλόγου Βλάχων Ν. Σερρών «Γεωργάκης Ολύμπιος».
  • Ετήσιος χορός Συλλόγου Βλάχων Ποροϊων «το Πέρασμα».
  • Ετήσιος χορός Συλλόγου Βλάχων Σιδηροκάστρου.

• 14 - 15 Αυγούστου (Γιορτή της Παναγίας) στο όρος Λαϊλιά στην πλατεία των ξυλοκόπων (Μπαλτά τσαϊρ).

   30 Ιουνίου και 1 Ιουλίου (Των Αγίων Αναργύρων) στην Οινούσα Σερρών.

• Μια εβδομάδα αργότερα η ίδια γιορτή στο Χιονοχώρι Σερρών.

 

 Πολιτιστικοί σύλλογοι στο Ν. Σερρών που ασχολούνται με την παράδοση των βλαχόφωνων Σερραίων (κατά αλφαβητική σειρά).

1) Λαογραφικός Όμιλος Βλάχων και Φίλων «ΛΑΪΛΙΑΣ» Ν. Σερρών
2) Σύλλογος Βλάχων Ν. Σερρών «Γιωργάκης Ολύμπιος»
3) Σύλλογος Βλάχων Ν. Πετριτσίου η «Ράμνα»
4) Σύλλογος Βλάχων Ποροϊων «Το Πέρασμα»
5) Σύλλογος Βλάχων Σιδηροκάστρου


Χαρακτηριστικά τραγούδια των Βλαχόφωνων του Ν. Σερρών ακολουθούν στα Σχετικά Άρθρα

 

Καταγραφή: ΒΑΣΙΛΗΣ ΤΕΡΖΗΣ

Τερζής Βασίλης: Καθηγητής Φυσικής Αγωγής - Δάσκαλος Ελληνικού χορού
Μαυρογένους - Κοραή (γωνία) Σέρρες τ.κ 62121
Τηλ. 23210-25516, κιν. 6977-651857,
Fax. 23210-25516, 23210-58100