skip to main content

Μενοίκιο όρος

Στις ελληνικές περιοχές ειδικής προστασίας (πρόγραμμα Life-Φύση 2000) ανήκει και το Μενοίκιο όρος εξαιτίας της πλούσιας πανίδας και χλωρίδας του. Το κέντρο ενημέρωσης που λειτουργεί στη Μικρόπολη παρέχει στους επισκέπτες ολοκληρωμένο πακέτο πληροφοριών και πρόγραμμα δράσεων για το φυσικό περιβάλλον του Μενοικίου.
Στο κέντρο παρέχονται πληροφορίες με την προβολή ντοκιμαντέρ και διαφανειών. Παράλληλα οι επισκέπτες μπορούν να συμμετάσχουν σε δράσεις του εργαστηρίου περιβαλλοντικής εκπαίδευσης. Με αφετηρία το κέντρο ενημέρωσης πραγματοποιούνται οργανωμένες πεζοπορικές περιηγήσεις μέσω των ορειβατικών διαδρομών με σήμανση. Έτσι οι επισκέπτες έχουν την ευκαιρία να γνωρίσουν το φυσικό περιβάλλον, την ιστορία του τόπου, τα θρησκευτικά μνημεία, την παραδοσιακή αρχιτεκτονική στη Μικρόπολη, τις ασχολίες των κατοίκων ανάλογα με την εποχή (καπνοκαλλιέργεια, παραδοσιακό αργαλειό, καζάνι για την παραγωγή τσίπουρου). Οι αποστάσεις των διαδρομών κυμαίνονται από 2-4,5 χλμ., λαμβάνοντας υπόψη και την ύπαρξη της υψομετρικής διαφοράς, και η διάρκειά τους υπολογίζεται σε 60-90 λεπτά.
Η Μικρόπολη ή Καρλίκοβα, όπως λεγόταν επί τουρκοκρατίας, υπήρξε το κεφαλοχώρι της περιοχής, φημισμένο άλλοτε για τα καπνά του και γνωστό για τους εθνικούς του αγώνες. Ξεχωρίζει για το ευχάριστο κλίμα και την εξαιρετική θέα προς τις κορυφές του Φαλακρού. Προπολεμικά υπήρξε θέρετρο και διέθετε σανατόριο λόγω του υγιεινού της κλίματος. Εκείνη την περίοδο οι κάτοικοι έφταναν τους 3.800. Από το 1961 ο αριθμός των κατοίκων άρχισε να μειώνεται λόγω των μεταναστεύσεων στο εξωτερικό (κυρίως Γερμανία) και στα μεγάλα αστικά κέντρα της χώρας. Σήμερα στο χωριό ζουν περίπου 1.100 άνθρωποι.
Στο χωριό, εκτός από τους ντόπιους κατοίκους, ήλθαν και εγκαταστάθηκαν μόνιμα Ορτακινοί, Καραμανλήδες, Μικρασιάτες, Πόντιοι, Θρακιώτες και Γραμουστιάνοι (φυλή Βλάχων).

Ιστορική αναδρομή

Το Μενοίκιο όρος, το βουνό που βρίσκεται βόρεια της Νέας Ζίχνης και χωρίζει την περιοχή από το νομό Δράμας, στα τουρκικά λεγόταν Μπους-νταγ δηλαδή παγωμένο μέρος. Μπος-νταγ σημαίνει γυμνό και άνυδρο, δηλαδή χωρίς δέντρα. Και επάνω τραπεζόμορφο όρος. Όταν υπήρχαν τα τσελιγγάτα 12.000 πρόβατα βοσκούσαν το καλοκαίρι. 

Με υψόμετρο 1962,78 μ. στην κορυφή του έχει μια λιμνούλα που λέγονταν επί τουρκοκρατίας Καραγκιόζ-γκιόλ = λίμνη, δηλ. του Μαυρομάτη. Σε κοιλώματα πάνω στην επίπεδη κορυφή του όρους Μενοίκιου σχηματίζονται μικρές λιμνούλες από το λιώσιμο του χιονιού ή ίσως από πηγές.  Υπάρχει ένα βάραθρο το Ισίν-Ντελίκ, δηλ η τρύπα του Ισίν, από το όνομα ενός βοσκού που αυτοκτόνησε σ' αυτή την σπηλιά. Στο βουνό αυτό σε καιρούς πολέμου παίχτηκαν διάφορα αληθινά πολεμικά δράματα ή μάχες. Υπήρξε το καταφύγιο των ανταρτών.

Το γυμνό αυτό βουνό μετά την δημιουργία της γης ήταν γεμάτο δέντρα, κατά την παλαιοντολογία της γης. Η γη άλλαξε πολλές φορές μορφή.

Με την ονομασία Μενοίκιον, φαίνεται πρώτη φορά, στο τυπικό του κτήτορα της Μονής Προδρόμου Σερρών, του Ιωάννου του επισκόπου Ζιχνών. Επίσης στα χρυσόβουλα και προστάγματα των Ανδρονίκων, αυτοκρατόρων του Βυζαντίου, του Στεφάνου Κράλη της Σερβίας και στο σιγίλιο του Πατριάρχη Ησαΐα. Αυτά όλα κατά το 14° αιώνα. Σε επανάληψη, στα παραπάνω έγγραφα βρίσκεται διατυπωμένο ως όρος Μενοικέως. Επίσης το βρίσκουμε με τους τύπους: όρος Μενοικέος, όρος του Μενοικέου. Σήμερα όρος Φαλακρό (Μποζ-νταγ) λέγεται το ανατολικό μέρος του βουνού προς τη Δράμα και το υπόλοιπο κατά τη μεριά των Σερρών, Μενοίκιο. Ο Αρβανίτης λέει: «επί του Φαλακρού όρους ή Μποζ-δαγ». Μερικοί γεωγράφοι ταυτίζουν το Μενοίκιο με το Δύσωρο που αναφέρει ο Ηρόδοτος, αλλά αυτό δεν αποδεικνύεται από τις ιστορικές πηγές.

 

Οριοθέτηση της περιοχής

Ο βιότοπος «Μενοίκιο όρος - Κούσκουρας» βρίσκεται στην κεντρική Μακεδονία, στα όρια των νομών Σερρών - Δράμας. Έχει συνολική έκταση 27.542 εκτάρια και περιλαμβάνει τα υψηλότερα τμήματα του Μενοικίου (κορυφή Κούσκουρα) και το φαράγγι του Τιμίου Προδρόμου που βρίσκεται στους δυτικούς πρόποδες του όρους.

Είναι ορεινή κυρίως περιοχή με έντονο και ποικίλο ανάγλυφο. Περιλαμβάνει υψηλές κορυφές, φαράγγια και πλαγιές, έντονα βραχώδη συμπλέγματα. Το υψόμετρο της περιοχής κυμαίνεται από 100 ως 1963 μ. Υπάρχει ποικιλία των μορφών βλάστησης, ειδών χλωρίδας και πανίδας (κυρίως ορνιθοπανίδας). Σημαντική έκταση καταλαμβάνουν τα λιβάδια και οι βραχώδεις περιοχές (31,3%), τα δάση οξιάς, τα δάση μικτών φυλλοβόλων πλατύφυλλων (δρυς, καστανιές κ.ά.) (19,2%), οι θάμνοι (19,8%) και οι μερικώς δασοσκεπείς εκτάσεις (19,6%). Τα δάση κωνοφόρων που υπάρχουν δημιουργήθηκαν από αναδασώσεις και καταλαμβάνουν ένα μικρό μέρος των δασών της περιοχής. Μικρή έκταση καταλαμβάνουν και οι αγροτικές εκτάσεις (8,6%). Τα λατομεία 0,3% και οι οικισμοί 0,9%.

Ανήκει διοικητικά στους νομούς Σερρών και Δράμας. Ειδικότερα στην περιοχή των Δήμων: Σερρών (Δημοτικά Διαμερίσματα Αγίου Ιωάννη, Ελαιώνα, Μαρμαρά, Ιεράς Μονής Τιμίου Προδρόμου, Επταμύλων, Οινούσας και Χιονοχωρίου), Εμμανουήλ Παπά (Δημοτικό Διαμερίσματα Αγίου Πνεύματος, στην Κοινότητα Άνω Βρόντους) και στο Δήμο Κάτω Νευροκοπίου (Δημοτικό Διαμέρισμα Μικρόπολης και Πανοράματος). Από δασική άποψη η περιοχή χωρίζεται σε έξι δασικά συμπλέγματα: Άνω Βρόντους, Τιμίου Προδρόμου, Ελαιώνα και Μενοικίου του Δασαρχείου Σερρών,   Μενοικίου   όρου   του   Δασαρχείου   Δράμας   και   Μενοικίου   του Δασαρχείου Κάτω Νευροκοπίου.

 

Η φυσιογνωμία της περιοχής

Στις αρχές του αιώνα, όταν η νομαδική κτηνοτροφία ήταν η επικρατέστερη μορφή της ορεινής οικονομίας, τα ορεινά λιβάδια του Μενοικίου γνώρισαν μεγάλη άνθηση. Όπως και στη Ροδόπη αναπτύχθηκε η οικονομία με βάση τους νομάδες, χάρη στα εκτεταμένα λιβάδια (Σαρακατσάνοι). Η ύπαρξη μέχρι σήμερα μιας σειράς ερειπωμένων και εγκαταλειμμένων οικισμών (ερείπια Δράνοβου, Μαρμαρά, Λάκκου και Επταμύλων) μαρτυρούν μια πολυάνθρωπη παρουσία και έντονη δραστηριότητα στην περιοχή. Κατά τη δεκαετία του '30 και μετά το 1950 παρατηρείται η πρώτη οργανωμένη προσπάθεια διαχείρισης των δασών του Μενοικίου με θετικά αποτελέσματα.