skip to main content

Οι εγκαταστάσεις των βλαχοφώνων στο Ν. Σερρών από τον 17ο αιώνα έως τα μέσα του 18ου


Η εμφάνιση των πρώτων βλαχόφωνων στο Ν. Σερρών υπολογίζεται στις αρχές του 17ου αιώνα. Λιγοστές οικογένειες, μεμονωμένα, άρχισαν να επισκέπτονται τον νομό και να εγκαθίστανται σε αυτόν με την προοπτική της μόνιμης κατοικίας. Πολύ αργότερα το 1780 - 1800 ένας μεγάλος όγκος βλαχόφωνων θα μετακινηθεί προς την ανατολική Μακεδονία πολλοί εκ των οποίων θα εγκατασταθούν στην περιοχή των Σερρών.
Από το 1600 έως στα μέσα του 17ου αιώνα παρατηρούνται μαζικές και πολύ σημαντικές έξοδοι από την Πίνδο και μετοικίσεις προς τις ορεινές περιοχές της ανατολικής Θεσσαλίας και τα αστικά της κέντρα. Κάποιοι έφτασαν μέχρι τη Μοσχόπολη, τη Θεσσαλονίκη και την Ανατολική Μακεδονία. Οι έξοδοι αυτής της περιόδου από την Πίνδο αν και είναι από τις λιγότερο ερευνημένες και με άγνωστο σχετικά μέγεθος και περιεχόμενο θεωρούνται από πολλούς ερευνητές οι προπομποί των μεγάλων εξόδων που σημειώθηκαν αργότερα, από όλα σχεδόν τα βλαχοχώρια, ανάμεσα στο 1769 και το 1830, ενώ εκφράζεται η άποψη πως κατά κάποιο τρόπο και έως ένα βαθμό ήταν ανάλογες με αυτές.

 

Οι λόγοι των εξόδων του 17ου αιώνα:
Οι κυριότεροι λόγοι των πληθυσμιακών εξόδων κατά την διάρκεια του 17ου αιώνα ήταν οι εξής:
α) Ο υπερπληθυσμός των ορεινών κοινοτήτων ο οποίος είχε είδη οδηγήσει σε κάποια αρχική και σταδιακή μετακίνηση ατόμων και μικρών ομάδων επαγγελματιών προς τα διαμορφούμενα αστικά κέντρα των πεδινών περιοχών.
β) Η αντιπαλότητα των Βλάχων των ορεινών οικισμών με τις τουρκικές αρχές και κυρίως με τους ισχυρούς κατά τόπους εκπροσώπους τους.
γ) Ο περιορισμός του προνομιούχου καθεστώτος ένταξης στο ταμείο της Σουλτάνας (Βαλιδέ) και η παραχώρηση πολλών προνομίων και βλαχοχωριών ως τιμάρια στους σπάχηδες.
δ) Η καταστολή των επαναστατικών κινημάτων του 1600 και κυρίως του 1611 όταν χριστιανοί της Θεσσαλίας και της Ηπείρου ακολούθησαν το κάλεσμα του μητροπολίτη Τρίκκης Διονύσιου του Φιλόσοφου (γνωστού ως Σκυλόσοφου).
ε) Η ανερχόμενη δύναμη των σταδιακά εξισλαμισμένων Αλβανών, που εξελίσσονται σε τοπικούς κυρίαρχους και δυνάστες.
στ) Οι συγκρούσεις με τους αρματολούς και τους κλέφτες.
ζ) Αστάθμητοι παράγοντες όπως οι συχνές επιδημίες και οι φυσικές καταστροφές.
Μέχρι το 1769, έτος της πρώτης «καταστροφής» της Μοσχόπολης και ορόσημο για την έναρξη σοβαρότατων εξόδων και διασπορών, βλάχικοι πληθυσμοί είχαν επιβιώσει μόνο στο νοτιοδυτικό τμήμα της Βαλκανικής, κατά μήκος της ελληνικής χερσονήσου. Μέχρι εκείνη την εποχή, οι παλαιότεροι «βλάχικοι» πληθυσμοί» που βρισκόταν βόρεια και ανατολικά της νοητής γραμμής Δυρράχιο - όρος Περιστέρι - Μόγλενα - Θεσσαλονίκη φαίνεται πως είχαν αφομοιωθεί και εξαφανιστεί. Νότια της προαναφερθείσας νοητής γραμμής είχαν δημιουργηθεί ιδιαίτερα πολυπληθείς συγκεντρώσεις βλάχικών ομάδων και πληθυσμών.
Από το 1769 και μετά, αυτή η γεωγραφική χωροθέτηση των βλάχων ανατρέπεται, οι συνεχείς έξοδοι και η διασπορά τους οδηγούν μέχρι τις πλαγιές της Ροδόπης και του δυτικού Αίμου, όπως και σε διάφορες πολιτείες της σημερινής Βουλγαρίας. Πλημμυρίζουν το σύνολο σχεδόν της γεωγραφικής Μακεδονίας, τόσο τα ορεινά όσο και τις πολιτείες. Φτάνουν μέχρι τις πόλεις της Σερβίας, του Κοσόβου και της Βοσνίας. Βλαχόφωνοι περνούν το Δούναβη και το Σάβο και δημιουργούν παροικίες στα εδάφη της Αυστρουγγαρίας και των Παραδουνάβιων Ηγεμονιών. Εξαπλώνονται και προς το νότο, μέχρι την Αττική. Σημαντικοί βλάχικοι οικισμοί και εγκαταστάσεις, όπως του Κρουσόβου στην Π.Γ.Δ.Μ. και των Σερρών στην Ανατολική Μακεδονία, είναι αποτέλεσμα αυτής της νεότερης και μάλλον αγνοημένης βλάχικης διασποράς.

Οι λόγοι των εξόδων από τα τέλη του 18ου αιώνα έως τον 19ο.
α) Τα Ορλοφικά 1769 - 1770. Με το κίνημα να πνίγεται στο αίμα ακολουθούν λεηλασίες από τους Τουρκαλβανούς τις οποίες δεν γλίτωσαν και οι βλάχικες κοινότητες. Μοσχόπολη, Γράμουστα, Σύπισκα, Νικολίτσα, Λινοτόπι κ.α. που καταστρέφονται ολοσχερώς. Ακολούθησε αναγκαστική μετανάστευση των βλαχόφωνων που έφτασαν ως τον Ν. Σερρών.
β) Μεγάλες ήταν οι μεταναστεύσεις Βλαχόφωνων, οι οποίοι μη μπορώντας να αντέξουν τις θηριωδίες και ατιμίες του Αλή Πασά των Ιωαννίνων, έφτασαν προς την περιοχή των Σερρών στην πρώτη δεκαετία του 19ου αιώνα.
γ) Σοβαρός λόγος εξόδου βλαχοφώνων από τις εδραίες θέσεις τους στις αρχές του 19ου αιώνα αποτέλεσαν τα αντίποινα των Τούρκων και γενικότερα η σκληρή τους στάση απέναντι στα βλαχοχώρια εξαιτίας της συμμετοχής τους στην ελληνική επανάσταση του 1821.
δ) Οι έμμεσες συνέπειας της επανάστασης του 21 και οι ανεξέλεγκτες ληστρικές επιδρομές και καταστροφές.
Ανάμεσα στο 1823 - 1832 αιτίες εξόδων αποτελούν οι έμμεσες συνέπειες της επανάστασης του 21. Η εξασφάλιση διαμονής και διατροφής για τα τουρκικά στρατεύματα που βρίσκονταν ήδη στην περιοχή για την εξουδετέρωση του Αλή Πασά, οι επιτάξεις των υποζυγίων, η γενικότερα η αναρχία και κυρίως οι συχνές και βαριές οικονομικές εισφορές που επιβάλλονταν για την κάλυψη πολεμικών δαπανών του τουρκικού στρατού αποτελούν τις ακούσιες επιπτώσεις της επανάστασης του 21.
ε) Μετακινήσεις έγιναν και την περίοδο των επαναστατικών κινημάτων του 1854, 1866 και 1877 στα οποία συμμετείχαν κυρίως βλαχόφωνοι. Σε αντίποινα δέχθηκαν επίθεση τα βλαχοχώρια της Πίνδου, Αβδέλλα, Περιβόλι, Σαμαρίνα, Βωβούσα. Τότε πολλοί, κυρίως κτηνοτρόφοι, μετανάστευσαν και έστησαν τσελιγκάτα στα βουνά των Σερρών Μπέλλες, Λαϊλιάς και Μενοίκιο.

 

Βασίλης Τερζής

Τερζής Βασίλης: Καθηγητής Φυσικής Αγωγής - Δάσκαλος Ελληνικού χορού
Μαυρογένους - Κοραή (γωνία) Σέρρες τ.κ 62121
Τηλ. 23210-25516, κιν. 6977-651857,
Fax. 23210-25516, 23210-58100
e-mail : vterzis@hotmail.com

ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΟΣ ΟΜΙΛΟΣ ΒΛΑΧΩΝ ΚΑΙ ΦΙΛΩΝ «ΛΑΪΛΙΑΣ Ν. ΣΕΡΡΩΝ
Μοναστηρίου 1, Σέρρες Τ.Κ 62123, τηλ/fax 2321058100
info@lailias-vlaxoi.gr www.lailias-vlaxoi.gr