skip to main content

Αρχαίες πόλεις του νομού Σερρών


Τριάκοντα τέσσαρες αρχαίες πόλεις υπήρχαν στο νομό Σερρών. Απ' αυτές μερικές χάθηκαν εντελώς, ούτε και τη θέση τους γνωρίζουμε. Στις θέσεις μερικών κτίστηκαν νέες πόλεις με νέα ονόματα.

Στην Οδομανική δηλαδή την σημερινή επαρχία Σερρών αναφέρονται η Σίρις, η Σκοτούσα, η Κώμη των Ολδηνών, η Γάζωρος, οι ΄Ιχναι, η Ζέλεια.

Στη Σιντική, η Σιντία ,η Ηράκλεια, η Παρθικόπολη, η Τρίστυλος η Γαρησκός.

Στη Βισαλτία υπήρχαν δεκαέξ πόλεις, η ΄Αρρωλος , η Ευπορία, οι Καλλίτερες, η Τίντος ,η ΄Οσσα, η Βισαλτία, η Βρέα, η Βενδύνδια, η Βέργη, η Βέρτα, η Τράγηλος, η΄Αργυλος, το Γκραίρον, το ΄Αρασον το Ιμεραίον και το Κερδύλλιο.

Στη Φυλλίδα, η Ηιών, η Αγνώνεια, η Μύρκινος , ο Δραβήσκος, η Ηδωνίς και η διεθνώς γνωστή από την αρχαιότητα Αμφίπολη.

Όλες αυτές οι πόλεις έχουν αρχαιολογικό ενδιαφέρον, αλλά ιδιαίτερα ξεχωρίζουν η Αμφίπολη και η Σίρις. Αυτές και μόνο οι δύο πανάρχαιες, με αξιόλογο πολιτισμό, πόλεις δικαιολογoύν και επιβάλλουν την ίδρυση όλων εφορειών κλασσικών, Βυζαντινών αρχαιοτήτων κ.λ.π. στο νομό Σερρών. Για την Αμφίπολη δεν είναι ανάγκη να γίνει ιδιαίτερος λόγος, διότι υπερέχει από αρχαιολογική άποψη των περισσοτέρων φημισμένων αρχαιολογικών πόλεων της Ελλάδος. Η Αμφίπολη, το κέντρο των αρχαιοτήτων της Ανατολικής Μακεδονίας είναι περιοχή του νομού Σερρών και γι' αυτό ακριβώς έπρεπε ο νομός αυτός να πλαισιωθεί οπωσδήποτε με εφορείες αρχαιοτήτων. Αλλά εκτός της Αμφιπόλεως είναι και η πανάρχαια Σίρις για την οποία γίνεται λόγος παρακάτω.

Η πανάρχαια Σίρις και οι αρχαιότητές της.

Η Σίρις η Παιονική που μετονομάσθηκε Σίρις Οδομαντική είναι πανάρχαια πόλη της Μακεδονίας. Εγκωμιάζεται από όλους τους Βυζαντινούς ιστορικούς συγγραφείς ως πόλη οχυρά, θαυμαστό άστυ, μεγάλη, πλούσια, μητρόπολη.

Κτίστηκε το 1200 π.Χ., και διανύει την τετάρτη χιλιετερίδα. Η μακρά περιπετειώδης ιστορία της είναι γεμάτη πολιορκίες, αγώνες, πολέμους, νίκες, δόξες, λεηλασίες, σφαγές, πυρπολήσεις, αλλεπάλληλες, καταστροφές, και απερίγραπτες θυσίες.

Η πόλη των Σερρών παρέμεινε ανεξερεύνητη από την αρχαιολογική σκαπάνη. Οι περισσότερες αρχαιότητές της ,λόγω των πολλών βαρβαρικών επιδρομών, λεηλασιών πυρπολήσεων καταστράφηκαν. Αυτές που έμειναν, λόγω του επικλινούς εδάφους της στους πρόποδες της ακροπόλεως και του χειμάρρου των Αγίων Αναργύρων, που η κοίτη του βρίσκεται ψηλότερα, κατεχώσθηκαν σε πολύ μεγάλο βάθος.

Από τη βαθιά στάθμη των πέντε μέτρων της Παλαιάς Μητρόπολης, που κτίστηκε τον 6ο μ. Χ αιώνα αντιλαμβανόμεθα πόσο βαθιά πρέπει να βρίσκονται οι πρώτες αρχαιότητες του 1200 πΧ. Στην ανασκαφή που παρακολούθησα, ως έκτακτος επιμελητής αρχαιοτήτων του νομού Σερρών το 1970, στο παρεκκλήσι των Τριών Παίδων, πλησίον του ναού των Αγίων Θεοδώρων, είδα ότι σε βάθος έξι μέτρων αποκαλύφθηκαν τρία αλλεπάλληλα στρώματα καταστραμμένων και πυρπολημένων πόλεων. (ίδε σχετικά Χρονικά του Αρχαιολογικού δελτίου α) τόμ. 27, έτος 1972 σελ. 574-575, β) τόμος 38 έτος 1983 σελ. 332 γ) τόμ. 39 έτος 1984 σελ. 284).

Δίκαια γράφει ο Ευάγγελος Στράτης στην ιστορία των Σερρών ότι «Τα αλλεπάλληλα στρώματα των ερειπίων των Σερρών είναι οι βαθμίδες της χρυσής εκείνης κλίμακος, δι' ης η μεγαλομάρτυς αύτη πόλις ανέβη εις τον ουρανόν της Ελληνικής δόξης και αθανασίας».Τα σκαλοπάτια αυτά της δόξας και της αθανασίας της πόλεως των Σερρών παραμένουν θαμμένα στη γη, διότι δεν υπήρχε και μέχρι 1/1/2004 δεν υπήρχε καμιά εφορεία αρχαιοτήτων στις Σέρρες για να φροντίσει με αρχαιολογικές ανασκαφές να τα φέρει στην επιφάνεια και να τα προβάλει με τα αρχαιολογικά της ευρήματα πανελληνίως και διεθνώς με άρθρα. Τρομερά αδικήθηκε και αδικείται αυτή η πόλη μέχρι σήμερα από αρχαιολογική άποψη και έρευνα.

Τυχαίως βρέθηκε στο πάνω μέρος της ακρόπολης από το κ. Καφταντζή, κατά τη διάνοιξη του δρόμου το 1962, ένα κόκαλο γραμμένο που ανάγεται ίσως στους προϊστορικούς χρόνους.(Γ. Καφταντζή Ιστορία της πόλεως Σερρών και της περιφερείας της, τόμ. Β΄σελ 78-79). Οι αείμνηστοι αρχαιολόγοι Γ. Μπακαλάκης και Π. Κυπαρισσιάδης κατά τις επισκέψεις των στην ακρόπολη των Σερρών το 1934 και το 1958 βρήκαν όστρακα μελλανομόρφων αγγείων που χρονολογήθηκαν τον 6ο ή 7ο π.Χ. αιώνα ( Ν. Ζ. Νικολάου Σκαπανείς της ιστοριογραφίας των Σερρών σελ. 29). Βρέθηκαν ακόμη στην Ακρόπολη τοίχοι κτιρίων με τετραγωνισμένους πωρολίθους διαστάσεων( 0,45χ0,85, των οποίων το ασβεστοκονίαμα λόγω των πολλών δεκάδων αιώνων, απολιθώθηκε. Βρέθηκε και ένας τάφος γυναίκας του 6ου π.Χ. αιώνα. Είναι ορατό σήμερα στην ακρόπολη, στη βάση της νότιας πλευράς του Πύργου του Ορέστη, ένα μέρος του αρχαίου τείχους πιθανόν της κλασσικής εποχής με μεγάλους πωρόλιθους

Υπάρχει διαδεδομένη παράδοση ότι συνδεόταν με υπόγειο στοά η ακρόπολη με το κάτω μέρος της πόλης των Σερρών. Ο Πέτρος Παπαγεωργίου από πληροφορίες που είχε το 1890 γράφει ότι: «οι τοίχοι της στοάς αυτής είναι κεκεοσμημένοι διά ζωγραφιών» (Π. Παπαγεωργίου Αι Σέρραι και τα προάστια σελ 236). Δεν εξακριβώθηκε όμως ακόμη αρχαιολογικά αν η στοά αυτή συνέδεε τη πόλη με την ακρόπολη ή το μητροπολιτικό ναό με το μητροπολιτικό μέγαρο.

Το 1966 βρέθηκαν περίπου δύο χιλιάδες νομίσματα της ελληνιστικής και Ρωμαϊκής εποχής, με διάφορες παραστάσεις, στα θεμέλια της Εκκλησίας των παλαιοημερολογιτών ανατολικά της Παλαιάς Μητρόπολης. Στην ανέγερση του τουριστικού περίπτερου της ακρόπολης Σερρών βρέθηκαν πολλά αρχαία νομίσματα που περιήλθαν στη συλλογή του αειμνήστου Παπάζογλου.

Τα περισσότερα εκθέματα στον αρχαιολογικό μουσείο της πόλεως μας, είναι της ελληνιστικής και ρωμαϊκής εποχής. Είναι συνήθως τιμητικά ψηφίσματα, επιτύμβιες ενεπίγραφες πλάκες, αγάλματα, κτερίσματα τάφων ειδώλια κ.λ.π. με τα οποία, διαπιστώνεται ο αξιόλογος πολιτισμός του νομού Σερρών στις παραπάνω εποχές.

Από ενεπίγραφες πλάκες αποδεικνύεται ότι οι Σέρρες άκμαζαν στους ελληνιστικούς και Ρωμαϊκούς χρόνους. Είχαν στάδιο (γυμναστήριο)και οργάνωναν γυμναστικούς αγώνες όπως σ' όλες τις μεγάλες πόλεις. Από φράσεις ενεπίγραφης τιμητικής πλάκας «Βουλευόντων και βουλευσαμένων» και «βουλεύσας και αγορανομήσας» φαίνεται ότι υπήρχε στη ρωμαϊκή εποχή βουλή και αγορανομική υπηρεσία στις Σέρρες.

Από κατάλογο ονομάτων μεμυημένων Σερραίων στα Καβείρια μυστήρια, εικάζεται ότι υπήρχε στις Σέρρες, όπως στη Σαμοθράκη, ναός αφιερωμένος στους μεγάλους θεούς της αρχαιότητας. Πιθανόν να υπήρχε και ναός προς τιμήν του θεού Ηλίου, του Απόλλωνα, στον οποίο εμπιστεύτηκε το χρυσούν άρμα ο Ξέρξης κατά τη εκστρατεία του στη νότια Ελλάδα. Το αρχαίο όνομά της πόλεως Σίρις έχει σχέση με το θεό Ήλιο και ενισχύει την άποψη αυτή.

Στη θεμελίωση της νέας πτέρυγας του 3ου γυμνασίου Σερρών, αποκαλύφθηκε τυχαία το Ρωμαϊκό νεκροταφείο και διασώθηκε ένας θολωτός τάφος του 2ου ή του 3ου μ.Χ. αιώνα.

Έχει πολλά άλυτα ενδιαφέροντα αρχαιολογικά προβλήματα η πόλη και η περιφέρεια των Σερρών αλλά μέχρι 1/1/2004 εστερείτο έδρας εφορείας αρχαιοτήτων για να επιληφθεί άμεσα μ' αυτά.

Στην Βυζαντινή εποχή η πόλη των Σερρών υπήρξε το προπύργιο της άμυνας και το κέντρο της εξορμήσεως των βυζαντινών αυτοκρατόρων κατά των Σλάβων. Λόγω της στρατηγικής και γεωγραφικής της θέσεως προσήλκυε το ενδιαφέρον όλων των αυτοκρατόρων του Βυζαντίου και των σουλτάνων της Οθωμανικής αυτοκρατορίας.

Ήταν οχυρωμένη πόλη και αντιμετώπισε πολλές μακροχρόνιες πολιορκίες εχθρών. Είχε τρία αλλεπάλληλα τείχη , το εξωτερικό γύρω από το Βαρόση, το δεύτερο τείχος στο λόφο Μηχανικού και των παρυφών της ακροπόλεως και το τρίτο, με τους πέντε πύργους, στην κορυφή της ακρόπολης. Το τείχος της πόλεως Σερρών ,στη σημερινή οδό Αντιστάσεως, ήταν θεμελιωμένο πάνω σε μπηγμένους στο έδαφος πασσάλους.

Τα οχυρωματικά συστήματα των πόλεων Σερρών Αμφιπόλεως Σιδηροκάστρου, Δάφνης και άλλων οχυρών θέσεων του νομού Σερρών έχουν μεγάλο αρχαιολογικό ενδιαφέρον.

Πηγή :

Παπακυριάκος Κυριάκος
"ΟΙ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ ΣΕΡΡΩΝ"
Ημερομηνία δημοσίευσης: Πέμπτη, 8 Ιουλίου 2004
Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη