skip to main content

Ιστορική αναδρομή στο Νομό Σερρών

Για τους κατοίκους του Ν. Σερρών, της πεδιάδας του Στρυμόνα και της Σίρεως της Παιονικής, και μετά Οδομαντικής, έγραψαν πολλοί αρχαίοι και Βυζαντινοί ιστορικοί συγγραφείς και ποιητές, π. χ ο Ηρόδοτος, ο Θουκυδίδης ο Τίτος Λίβιος , ο Όμηρος, ο Αισχύλος, ο Ευριπίδης, ο Απιανός, ο γεωγράφος Στράβων καί πολλοί άλλοι.
Οι περισσότεροι Βυζαντινοί συγγραφείς εγκωμιάζουν τις Σέρρες στην εποχή τους ως πόλη μεγάλη, οχυρά, πλούσια, θαυμαστό μέγα άστυ και μητρόπολη.

Πυκνοκατοικημένη ήταν η περιοχή του νομού Σερρών, από αρχαιοτάτων χρόνων. Κατοικήθηκε από τους προϊστορικούς ακόμη χρόνους. <<Είη δε Παιονίη επί τω Στρυμόνι ποταμώ πεπολισμένη >> γράφει ο Ηρόδοτος.

Μέχρι στιγμής αποκαλυφτήκαν σαράντα εννιά αρχαιολογικοί οικισμοί, εκ των οποίων οι είκοσι πέντε είναι της κλασσικής και ελληνιστικής εποχής και είκοσι τέσσερες της Ρωμαϊκής. Από τους ιστορικούς αναφέρονται στο νομό Σερρών και άλλες τριάντα τέσσερες αρχαίες πόλεις με κορυφαία στην αρχαιότητα την Αμφίπολη, Απ' αυτές μερικές χάθηκαν εντελώς, ούτε και τη θέση τους γνωρίζουμε. Στις θέσεις μερικών κτίστηκαν νέες πόλεις με νέα ονόματα ενώ οι περισσότερες έμειναν ερείπια, καταχωθήκαν με το πέρασμα των αιώνων και μόνο με αρχαιολογικές ανασκαφές μπορούν να αποκαλυφθούν.

Τα περισσότερα εκθέματα στο αρχαιολογικό μουσείο των Σερρών, είναι της ελληνιστικής και ρωμαϊκής εποχής. Είναι συνήθως τιμητικά ψηφίσματα, επιτύμβιες ενεπίγραφες πλάκες, αγάλματα, κτερίσματα τάφων, ειδώλια κ.λ.π. με τα οποία, διαπιστώνεται ο αξιόλογος συνεχής πολιτισμός του νομού Σερρών στις παραπάνω εποχές.

Από ενεπίγραφες πλάκες αποδεικνύεται ότι η πόλη και η περιφέρεια Σερρών άκμαζαν στους ελληνιστικούς και ρωμαϊκούς χρόνους. Είχαν στάδιο και οργάνωναν γυμναστικούς αγώνες. Από φράσεις ενεπίγραφης τιμητικής πλάκας <<Βουλευόντων και βουλευσαμένων >> και << βουλεύσας και αγορανομήσας>> φαίνεται ότι υπήρχε στη ρωμαϊκή εποχή βουλή και αγορανομική υπηρεσία στις Σέρρες.

Από τα σπλάχνα της γης του όρους Παγγαίου του νομού Σερρών ενισχύθηκε οικονομικά ο βασιλιάς της Μακεδονίας Φίλιππος Β΄ 359-336 π. Χ22. . Με τα χίλια τάλαντα χρυσού που έβγαζε ετησίως από τα μεταλλεία του Παγγαίου διοργάνωσε στρατό που κατόρθωσε να ενώσει την Ελλάδα23. Στην ίδια οικονομική πηγή στηρίχθηκε και ο Μ Αλέξανδρος για να ετοιμάσει τη μεγάλη εκπολιτιστική εκστρατεία του στην Ασία.
Στην Κερκινίτιδα λίμνη του νομού Σερρών συγκέντρωσε το στόλο του και τα στρατεύματά του για να ξεκινήσει στην παραπάνω εκστρατεία. Και από την περιοχή των Σερρών κατατάχθηκαν στο στρατό του Παίονες και Αγριάνες που αναδείχτηκαν με αρχηγό τον Αμύντα Αραβαίο πρωτοπόροι, παράδειγμα ανδρείας και ηρωισμού σ' όλες τις μάχες της Ασίας. Ο Αλέξανδρος σε ομιλία του τους χαρακτήρισε ως τους πιο εύρωστους και μαχιμότερους άνδρες της Ευρώπης .

Στο νομό Σερρών, με έδρα τότε την ακμάζουσα Αμφίπολη, γράφτηκε ο πρόλογος και ο επίλογος της μεγάλης εκστρατείας τού Μ. Αλεξάνδρου, αφού από τα μέρη αυτά ξεκίνησε και στα μέρη αυτά, στην Αμφίπολη, εγκαταστάθηκε μετά το θάνατό του η οικογένειά του.

Στη φονικότατη μάχη της Πύδνας το 168 π.Χ. κατά των Ρωμαίων για την ελευθερία της Ελλάδας έπεσαν ηρωικά μαχόμενοι τρεις χιλιάδες περίπου Βισάλτες και Σιντοί της περιφερείας Σερρών. Με ορμητήριο την Οδομαντική Σίρι ο Ανδρίσκος ο Φίλιππος έδωσε στην πεδιάδα των Σερρών αλλεπάλληλες μάχες κατά των Ρωμαίων με 25 χιλιάδες νεκρούς για την απελευθέρωση της Μακεδονίας.

Η γεωγραφική και στρατηγική θέση του Νομού Σερρών τον κατέστησε από αρχαιοτάτων χρόνων προμαχώνα και προπύργιο του ελληνισμού και κέντρο εξορμήσεων των βυζαντινών αυτοκρατόρων κατά των Σλάβων. Υπήρξε το μήλο της έριδος όλων των γειτονικών λαών, επειδή συνδέει την κεντρική Ευρώπη με το Αιγαίο πέλαγος.

Γι' αυτό η πρωτεύουσά του οι Σέρρες ήταν πάντοτε πολύ καλά οχυρωμένη. Σε πρόσφατη σωστική αρχαιολογική ανασκαφή αποκαλύφθηκε και ένα μέρος τείχους πιθανόν της ρωμαϊκής εποχής. Η οχύρωσή της ενισχύθηκε ιδιαίτερα στους βυζαντινούς χρόνους, αλλά και στα χρόνια της φραγκοκρατίας και της σερβοκρατίας.


Ο νομός των Σερρών ήταν από τους αρχαιοτάτους χρόνους ήταν πηγή γεωργικού πλούτου και πολιτισμού.

Δεν έχουμε πολλά στοιχεία για το πληθυσμό του κατά τους πρώτους μ. Χ αιώνες. Για να ανακηρυχθούν οι Σέρρες πρώτον ως επισκοπή από τον 5ο μΧ αιώνα, δεύτερον ως μητρόπολη υπαγομένη στο πατριαρχείο τον 8ο μ.Χ. αιώνα, και τρίτον για να τη χαρακτηρίζει ο Ιεροκλής τον 6 μ Χ αιώνα ως τη σημαντικότερη πόλη της εβδόμης επαρχίας του Ιλλυρικού σημαίνει ότι ήταν μεγαλούπολη.

Ο Ιεροκλής, τον 6ο μ. Χ αιώνα, χαρακτηρίζει τις Σέρρες την πιο σημαντική πόλη της 7ης επαρχίας του Ιλλυρικού. Ήταν πρωτεύουσα του Θέματος Στρυμόνος που περιλάμβανε όλη την Ανατολική Μακεδονία.

Στή βυζαντινή εποχή η περιφέρεια των Σερρών ήταν από τις πρώτες της αυτοκρατορίας. Ιδιαίτερα ενδιαφέρονταν οι αυτοκράτορες για την οχύρωση και τη διοίκησή της. Διόριζαν ως πολιτικούς και στρατιωτικούς διοικητές αυτής διακεκριμένα πρόσωπα όπως π. χ το Μιχαήλ Παλαιολόγο τον μετέπειτα, (1259-1282) αυτοκράτορα του Βυζαντίου. Ο Βασίλειος ο Βουλγαροκτόνος στο νομό Σερρών εξόντωσε τα βουλγαρικά στρατεύματα του Σαμουήλ το 1014 μ. Χ.


Στα χρόνια των Ανδρονίκων Παλαιολόγων, παππού και εγγονού και Καντακουζινού, οι Σέρρες υπήρξαν στο δυναστικό πόλεμο το κέντρο του ενδιαφέροντος και το μήλο της έριδος όλων των παρατάξεων. Κατ' επανάληψη την πολιόρκησαν μέχρι που τις κατέλαβαν οι Σέρβοι το 1345.

Αυτοί έκαναν τις Σέρρες πρωτεύουσα του κράτους του πριγκιπάτου των Σερρών με βασιλιά στην αρχή το γιό του Ντιουσάν, Ούρεση, μετά τη κράλαινα Ελένη και τέλος τον Ούγκλεση.

Η τουρκοκρατία επικράτησε στο Νομό Σερρών μετά από την ήττα των Σέρβων στη Θράκη από τους Τούρκους. Οι Σερραίοι τότε αντιστάθηκαν με ηρωισμό στην ακατάσχετη ορμή των Τούρκων, αλλά αναγκάσθηκαν μετά από στενή πολιορκία και έλλειψη τροφών να παραδοθούν στις 19 Σεπτεμβρίου του 1383 υπό όρους.

Οι Σουλτάνοι κατέστησαν το νομό Σερρών ορμητήριο κατά των Σλάβων και την πόλη κέντρο αναπαύσεως και διασκεδάσεως μετά από κάθε νικηφόρο εκστρατεία των.

Ίδρυσαν στις Σέρρες νομισματοκοπείο της αυτοκρατορίας των. Λειτουργούσε διακόσια χρόνια, 1419-1618. Εξέδωσε σε πολλά εκατομμύρια αντίτυπα τέσσερα χρυσά, είκοσι τέσσερα ασημένια και δύο χάλκινα νομίσματα. Αναγράφονταν σ' αυτά και η φράση <<εκόπη εν Σέρραις>>.

Επί τουρκοκρατίας ο Ν. Σερρών ήταν μεγάλο διοικητικό, παραγωγικό και οικονομικό κέντρο της ευρύτερης Μακεδονίας και της Οθωμανικής αυτοκρατορίας.

Στην πλούσια πεδιάδα των Σερρών εγκαταστάθηκαν Τούρκοι αγάδες και πασάδες. Αρπαξαν τα κτήματα των Ελλήνων και δημιούργησαν τα απέραντα τσιφλίκια τους.


Ανάπτυξαν την παιδεία περισσότερο απ' όλες τις πόλεις της Μακεδονίας και ανάδειξαν τις Σέρρες Αθήνα του Βορρά. Ιδρυσαν πολλά σχολεία πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης στο νομό και συγκρότησαν πρότυπο εξατάξιο Γυμνάσιο και διδασκαλείο στις Σέρρες. Με τους αποφοίτους των δύο διδασκαλείων των Σερρών πλαισίωσαν τα σχολεία του υποδούλου γένους και συνέβαλαν στην αναδιοργάνωση της παιδείας αυτού. Πίστευαν ολόψυχα ότι με τη μόρφωση των νέων προετοίμαζαν την ελευθερία της πατρίδας των και δεν αστόχησαν.

Το εμπόριο των Σερρών τους άνοιξε ευρύτερο ορίζοντα. Οι Τούρκοι αγάδες και τιμαριούχοι υστερούσαν στο εμπόριο και πουλούσαν τη παραγωγή τους στους Έλληνες Σερραίους εμπόρους. Αυτοί ανάπτυξαν το εμπόριο σε μεγάλο βαθμό. Κατά τον Εβλιά Τζελεμπί το 17ο αιώνα λειτουργούσαν στις Σέρρες 2000 μαγαζιά και 9 θολωτά μπεζεστένια. Καθιέρωσαν μεγάλες εμποροπανηγύρεις στις Σέρρες, στην Ηράκλεια, στη Σκοτούσσα και σε άλλες κωμοπόλεις. Φρόντιζαν να εξαγάγουν τις παραγωγές της βιοτεχνίας κλωστοϋφαντουργίας, ανεξίτηλης βαφής υφασμάτων, αγγειοπλαστικής, χαλκουργίας και ιδιαίτερα τα προϊόντα του κάμπου των Σερρών στην κεντρική Ευρώπη. Παρήγαγαν πολλά και καλά προϊόντα, με πρώτο το βαμβάκι Ο J. V. Arasi σε έκθεσή του γράφει στις 24 -4-1777 για το εμπόριο των Σερρών ότι ήταν απέραντο εξ αιτίας της σημαντικότατης και αξιοσημείωτης παραγωγής βάμβακος που έφθανε στα εξ με επτά εκατομμύρια οκάδες ετησίως. Τα δύο τρίτα αυτής της παραγωγής στέλνονταν από τις Σέρρες στη Γερμανία, στη Βενετία στην Πολωνία και στην Ευρωπαϊκή Τουρκία δια ξηράς, με τα περίφημα καραβάνια, και δια θαλάσσης από τους κόλπους του Ορφανού, της Θεσσαλονίκης και του Δυρραχίου, το δε υπόλοιπο το επεξεργάζονταν μόνοι τους στα κλωστοϋφαντουργία των Σερρών.

Σερραίοι έμποροι ίδρυσαν στις παραπάνω χώρες εμπορικά καταστήματα με διεθνή προβολή. Τα κράτη της Ιταλίας, Γαλλίας, Αγγλίας, Ρωσίας και Αυστρογγαρίας μέχρι το 1913 είχαν προξενεία στις Σέρρες, διότι θεωρείτο αξιόλογη πόλη στη διεθνή πολιτική και στο εμπόριο. Σερραίοι έμποροι μετανάστευσαν σε μεγάλες πόλεις της Ευρώπης. Συνεργάστηκαν εκεί με τις Ελληνικές παροικίες και βοήθησαν στην ανάπτυξη της οικονομικής κίνησης της Ευρώπης με τις Σέρρες. Ιδρυσαν σ' αυτές ελληνικά σχολεία και διάφορα φιλανθρωπικά ιδρύματα. Δεν ξέχασαν τη γενέτειρά τους σ' οποιοδήποτε μέρος της γης και αν βρέθηκαν. Μερικοί απ' αυτούς αναδείχτηκαν ευεργέτες όχι μόνο στα σχολεία και τα ιδρύματα των ελληνικών παροικιών της Ευρώπης, αλλά και της πόλης των Σερρών. Συγκινείται κανείς όταν διαβάζει τα πολλά ονόματα των μεγάλων αυτών Σερραίων ευεργετών και τους ευγνωμονεί.


Παπακυριάκου Κυριάκος, καθηγητής

Ημερομηνία δημοσίευσης: Παρασκευή, 10 Νοεμβρίου 2006

Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Σερρών